کمالالدین ابوالعطاء متخلص به خواجو شاعر قرن هشتم، در سال ۶۸۹ه..ق در کرمان به دنیا آمد و در سال ۷۲۲ه..ق در شیراز درگذشت. آرامگاه وی در شیراز، در دامنه کوه صبوی و در ابتدای جاده شیراز ـاصفهان، درتنگ اللّه اکبر قرار گرفته است. قبر وی مشرف بر دروازه قرآن است. آب چشمه معروف رکناباد نیز از کنار مقبره خواجو میگذرد. این آرامگاه در سال ۱۳۱۵ با اعتبارات اداره فرهنگ فارس ساخته شد. محل آرامگاه در محوطهای بدون سقف قرار دارد. در وسط صفه آن سنگ قبری است که بالای آن محدّب و دارای برآمدگی است. روی این سنگ کتیبهای که بیانگر قبر خواجو باشد، وجود ندارد. فقط بالای سنگ عبارت: «کل من علیها فان و یبقی وجه ربک ذوالجلال و الاکرام» به خط ثلث نوشته شده است.در بالا و پایین قبر نیز دو ستون سنگی کوتاه قرار دارد. در سال ۱۳۳۷ اداره باستانشناسی فارس اقدام به ساخت یک اتاق در قسمت شمالی محوطه آرامگاه کرد. در پیشانی این اتاق دو غزل از غزلیات خواجو به خط نستعلیق بر روی کاشی با مطلعهای زیر نوشته شده است:
دوش میکردم سؤال از جان که آن جانانه کو؟ |
گفت:بگذر زان بت پیمان شکن پیمانه ذکو؟ |
***
صبحدم دل را مقیم خلوت جان یافتم |
از نسیم صبح بوی زلف جانان یافتم |
هم اینک این اتاق تبدیل به فرهنگسرای خواجو گردیده است.
کمی بالاتر از مقبره خواجو ۳ غار وجود دارد. یکی از آنها غاری است که محل عبادت و ریاضت زهاد و مشایخ بوده و خواجو نیز مدتی در آن جا به عبادت مشغول بوده است.غار دیگر که در دهانه آن طاقی ضربی از نوع طاق کجاوهای از سنگ و آجر زده شده، محل قبر خواجه عمادالدین محمود، وزیر معروف شاه شیخ ابواسحاق اینجو است. (—>
منابع: آثار عجم، فرصتالدوله شیرازی، انتشارات بامداد، ۱۳۶۲، ص ۴۸۲ / اقلیم پارس، سید محمدتقی مصطفوی، نشر تابان، تهران، ۱۳۶۴، ص ۵۱ / بزرگان شیراز، رحمتاللّه مهراز، انتشارات انجمن آثار ملی، شیراز، ۱۳۴۸، ص ۲۹۷ / بناهای تاریخی و آثار هنری جلگه شیراز، علینقی بهروزی، انتشارات اداره کل فرهنگ و هنر استان فارس، ۱۳۴۹، ص ۹۴ / جغرافیای کامل ایران، عبدالرضا فرجی، دبیران گروههای آموزشی جغرافیای استانها، شرکت چاپ و نشر ایران، تهران، ۱۳۶۶، ج ۲، ص ۸۶۱ / دایرهالمعارف بناهای تاریخی ایران در دوره اسلامی، بناهای آرامگاهی، ویرایش محمدمهدی عقابی، پژوهشگاه فرهنگ و هنر اسلامی، ۱۳۷۶، ص ۴۱ / دایرهالمعارف فارسی، غلامحسین مصاحب، انتشارات فرانکلین، ۱۳۴۵، ج ۱، ص ۹۱۸ / شیراز در گذشته و حال، حسن امداد، اتحادیه مطبوعاتی فارس، ص ۱۸۲ / شیراز شهر جاویدان، علی سامی، انتشارات نوید شیراز، ۱۳۶۳، ص۵۳۱ / فرهنگ فارسی دکتر معین، محمد معین، امیرکبیر، تهران، ۱۳۵۳ـ۱۳۵۸، ج ۵، ص ۴۸۶ / کارنامه انجمن آثار ملی، حسین بحرالعلومی، انجمن آثار ملی، تهران، ۱۳۵۵،ص ۵۸۲ / مراکز فرهنگی فارس، مرکز انفورماتیک و مطالعات توسعه، سازمان برنامه و بودجه استان فارس، ۱۳۷۲، ج ۱، ص ۱۴۱ / معماری ایران (دوره اسلامی)، به کوشش محمدیوسف کیانی، جهاد دانشگاهی، تهران ۱۳۶۶، ج ۲، ص ۸۶.
کوروش کمالی سروستانی