در جنوب شرقی سروستان و در ۹ کیلومتری این شهر در مسیر راه سروستان به فسا و در جاده فرعی روستای نظرآباد واقع شده است. این کاخ متعلق به بهرام پنجم یا بهرام گور (۴۲۰ ـ ۴۸۰م) است که به وسیله وزیر او مهرنرسی ساخته شده است.
ابعاد این کاخ ۷۵/۴۱×۴/۳۶ متر مربع است که از سنگ و گچ ساخته شده و ایوانی مربع شکل بخش مرکزی آن را تشکیل میدهد که دارای ۱۳ متر طول و عرض و ۱۸ متر ارتفاع است. هم چنین دارای گنبدی در مرکز و حیاط است. سقف این کاخ مقعر است. این بنا همانند کاخ فیروزآباد و کوچکتر از آن است و طاقهای گنبدی آن با آجر زده شده است.
نمای اصلی بنا در ضلع شرقی قرار دارد که شامل یک ایوان مرکزی و دو ایوان کوچکتر در دو طرف است. ایوان مرکزی به تالار اصلی و پس از آن به چهار حیاط متصل میشود که فضای میانی بنا را تشکیل میدهند. در دو طرف نیز دو اتاق گنبددار وجود دارد. دیوار جنوبی تالار مرکزی نیز به یک ایوان جانبی خارجی راه مییابد. در دو طرف این بنا نیز دو اتاق باریک با طاق گهوارهای وجود دارد.برای تقویت گنبدهای مدور از گوشواره استفاده شده علاوه بر این شیوه، استفاده از ستونها را به عنوان محافظ سقف میتوان در اتاقهای پهلوی دید.برخی از پژوهشگران معماری ساسانی، با توجه به تکنیک پیشرفتهتر در طرحی کلی و جزییات بنا آن را متعلق به اواخر دوران ساسانی میدانند و معتقدند که ساخت این بنا یکی از نخستین قدمها در جهت سبک ساختمانی ویژهای بود که معماری گوتیک را میتوان تحقیق نهایی آن دانست.
این کاخ در سال ۱۳۳۵ از سوی اداره باستانشناسی مورد مرمت قرار گرفت و از سال ۱۳۸۰ نیز مرمت و احیای بنا و نیز محوطهسازی آن توسط پایگاه پژوهشی وابسته به سازمان میراث فرهنگی استان فارس آغاز شده است. این بنا در شهریور ماه ۱۳۱۰ با شماره ۲۳ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
منابع: آثار عجم، فرصتالدوله شیرازی، انتشارات بامداد، ۱۳۶۲، ص ۸۱ / اقلیم پارس، سید محمدتقی مصطفوی، نشر تابان، تهران، ۱۳۶۴، ص ۸۷ / تمدن ساسانی، علی سامی، دانشکده ادبیات دانشگاه پهلوی، ۱۳۴۲، ج ۲، ص ۲۳۵ / دایرهالمعارف فارسی، غلامحسین مصاحب، فرانکلین، تهران، ۱۳۴۵، ج ۱، ص ۱۲۹۰ / فارسنامه ناصری، حاج میرزا حسن حسینی فسایی، تصحیح و تحشیه منصور رستگار فسایی، امیرکبیر، تهران، ۱۳۶۷، ج ۲، ص ۱۳۶۰، ۱۳۶۵ / فرهنگ مردم سروستان، صادق همایونی، شرکت به نشر، انتشارات آستان قدس رضوی، مشهد، ۱۳۷۱، ص ۱۲۸ / لغتنامه دهخدا، علیاکبر دهخدا، انتشارات دانشگاه تهران، ۱۳۷۲، ج ۸، ص ۱۲۰۱۹ / معماری ایران، آ.پوپ. ترجمه غلامحسین صدریافشار، ارومیه، انتشارات انزلی، ۱۳۶۶، ص ۵۹ / معماری ایران (دوره اسلامی)، به کوشش محمدیوسف کیانی، جهاد دانشگاهی، تهران ۱۳۶۶، محمدیوسف کیان، ج ۲، ص ۲۳۹ / معماری، شهرسازی و شهرنشینی ایران، محمدرضا تقوینژاد دیلمی، تهران، انتشارات یساولی، ۱۳۶۶، ص ۱۴۶ / هنر ایران، آندره گدار، ترجمه دکتر بهروز حبیبی، تهران، انتشارات دانشگاه شهید بهشتی، ۱۳۷۷، ص ۲۵۳.
کوروش کمالی سروستانی
