قلعه فهندژ یا قلعه بندر از آثار تاریخی شیراز است که در بلوار بوستان، در ارتفاع جنوبی مشرف به آرامگاه سعدی و ضلع شرقی باغ دلگشا واقع شده است.
با توجه به وجود چاه سنگی مربوط به دوره هخامنشی و قبور صخرهای موجود در محل مربوط به دوره ساسانی و سفالهای پراکنده مربوط به دوره اسلامی، قلعه فهندژ در دورههای مختلف تاریخی مورد استفاده قرار گرفته است.این قلعه بر بالای کوهی مشرف به باغ دلگشا قرار گرفته است. در شمال این کوه و در فاصله حدوداً ۳۰۰ متری از این قلعه آرامگاه «سعدی» قرار گرفته است. این قلعه که مشرف به دشت شیراز ساخته شده، دارای تأسیساتی چون چاه سنگی، برج نگهبانی، قبور صخرهای و آثار ساختمانی است که بیشتر آنها به دلیل گذشت زمان مخروب شده و یا در زیر خاک مدفون شدهاند.این قلعه دارای دو برج دیدهبانی، یکی در ضلع شرقی و دیگری در ضلع غربی است. در بین این دو برج تأسیسات ساختمانی واقع شدهاند. یک چاه سنگی متعلق به دوره هخامنشی در دامنه جنوبی این قلعه ساخته شده که دارای ۴/۸۰ متر طول و ۲/۹۰ متر عرض میباشد. مصالح مورد استفاه در ساخت این قلعه شامل سنگ، آجر و ملاط گچ و ساروج است.در گذشته این بنا به عنوان قلعه مورد استفاده قرار میگرفته، ولی در حال حاضر متروکه است.هم اینک قسمتی از دامنه شمالی کوه که آثار قلعه بر روی آن قرار گرفته، جنگل کاری شده و در دامنه جنوبی کوه استخراج سنگ به صورت محدود صورت گرفته است. همچنین یک منبع آب در دامنه این کوه احداث شده است.این بنا در تاریخ ۱۳/۵/۱۳۸۰ با شماره ۴۵۲۴ در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است.
منابع: اسناد سازمان میراث فرهنگی استان فارس / بناهای تاریخی و آثار هنری جلگه شیراز، علینقی بهروزی، انتشارات اداره کل فرهنگ و هنر استان فارس، ۱۳۴۹، ص ۱۶ / تحقیقات میدانی.
کوروش کمالی سروستانی
