تکیه هفتتنان یا موزه سنگ از بناهای دوره کریمخان زند (۱۱۹۲ ـ ۱۱۷۸) است که در شمال شیراز و در دامنه کوه چهل مقام، در محلهای که امروز آن را هفتتن مینامند، واقع شده است. وجه تسمیه آن به هفتتنان، به دلیل وجود قبر هفت عارف گمنام است که در آنجا مدفون شدهاند.
این تکیه با مساحتی برابر با ۳۳۸۸ متر مربع و زیربنایی برابر با ۹۸۸ متر مربع از مکانهایی است که شیرازیان اعتقاد خاصی بدان دارند و در گذشته نیز برای استجابت دعاهایشان به آن جا روی میآوردند. عمارت هفتتنان که به عمارت دیوانخانه در مجموعه زندیه بسیار شبیه است، به دو قسمت شمالی و جنوبی تقسیم میشود. قسمت شمالی عمارتی دو طبقه است. در طبقه اول آن تالاری مرتفع با دو ستون سنگی یکپارچه ساخته شده است. بر روی این ستونها با رنگ و روغن نقشهایی ترسیم شده است که بر اثر گذشت زمان و تأثیر عوامل بر روی آنها به تدریج محو شدهاند. در دو طرف تالار، دو راهرو قرار گرفته که در هر طرف آن یک اتاق ساخته شده است. کف ایوان با کاشیهای قرمز رنگی پوشیده شده و ازارههای آن نیز با سنگهای مرمر لیموییرنگی تزیین شده است. در سه گوشه ایوان در اطراف تالار و بر روی طاقچههای ایوان پنج مجلس نقاشی از کارهای آقا صادق، نقاش دوران زندیه وجود دارد. این مجالس عبارتنداز: درویشی با کلاه و تبرزین و ریشی سفید، حضرت موسی در حال شبانی و تعدادی گوسفند، شیخ صنعان و دختر ترسا، قربانی کردن اسماعیل توسط حضرت ابراهیم(ع) و درویشی که عدهای او را شاه عباس اول صفوی میدانند.
بر فراز این نقاشیها، نقاشیهایی از شاهنامه فردوسی کشیده شده است. این نقاشیها در سال ۱۳۳۶ ـ ۱۳۳۷ه..ق به وسیله محمد باقر جهانمیری نقاش مرمت شد. در طبقه دوم این عمارت نیز دو گوشواره ساخته شده است. درجلو این عمارت صفهای است که حوض سنگی بزرگی در آن احداث شده و در جلو همین صفّه هفت سنگ قبر یک اندازه دیده میشود که روی آنها نام و نشانی ذکر نشده است. شش عدد از این قبور در یک ردیفند و یکی دیگر در زیر آنها قرار گرفته است.
در جنوب عمارت باغچهای پر درخت وجود دارد که دیواری با طاقنماهای آجری در آن ساخته شده است که اینک از آن به عنوان موزه سنگهای تاریخی استفاده میشود.سنگهای موجود در این گنجینه متعلق به قرون سوم تا یازدهمه..ق است که با انواع خطوط کوفی، ثلث، تعلیق، توقیع، نستعلیق و نسخ تزیین شدهاند. این موزه هم اینک زیر نظر سازمان میراث فرهنگی و گردشگری اداره میشود. عمارت هفت تنان در دی ماه ۱۳۱۰ با شماره ۷۴ در فهرست انجمن آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
منابع: آثار عجم، فرصتالدوله شیرازی، انتشارات بامداد، ۱۳۶۲، ص ۴۷۶ / اقلیم پارس، سید محمدتقی مصطفوی، نشر تابان، تهران، ۱۳۶۴، ص ۵۴ و ۳۸۵ / بناهای تاریخی و آثار هنری جلگه شیراز، علینقی بهروزی، انتشارات اداره کل فرهنگ و هنر استان فارس، ۱۳۴۹، ص ۵۱، ۵۴ / پژوهشی در شناخت باغهای ایران و باغهای تاریخی شیراز، علیرضا آریانپور، فرهنگسرا، تهران، ۱۳۶۵، ص ۲۱۷،۲۲۰ / تاریخ بافت قدیمی شیراز، کرامتاللّه افسر، انتشارات انجمن آثار ملی، تهران، ۱۳۵۳، ص ۱۶۸ / تذکره هزار مزار، ترجمه شدالازار توسط عیسی بن جنید شیرازی، تصحیح نورانی وصال، انتشارات کتابخانه احمدی شیراز، ۱۳۶۴، ص ۴۳۳ / جغرافیای کامل ایران، عبدالرضا فرجی، دبیران گروههای آموزشی جغرافیای استانها، شرکت چاپ و نشر ایران، تهران، ۱۳۶۶، ج ۲، ص ۸۵۹ / دایره المعارف بناهای تاریخی ایران در دوره اسلامی، بناهای آرامگاهی، ویرایش محمدمهدی عقابی، پژوهشگاه فرهنگ و هنر اسلامی، ۱۳۷۶، ص ۶۳ / دایره المعارف فارسی، غلامحسین مصاحب، شرکت سهامی کتابهای جیبی، ۱۳۷۴، ج ۳، ص ۳۲۷۱ / شیراز در گذشته و حال، حسن امداد، اتحادیه مطبوعاتی فارس، ص ۱۷۱، ۵۰۹ / شیراز شهر جاویدان، علی سامی، انتشارات نوید شیراز، ۱۳۶۳، ص ۵۹۴ / شیراز و فارس، اداره سیر و سیاحت و اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی فارس، شیراز، ۱۳۷۱، ص ۲۹ / فارسنامه ناصری، حاج میرزا حسن حسینی فسایی، تصحیح و تحشیه منصور رستگار فسایی، امیرکبیر، تهران، ۱۳۶۷، ج ۲، ص ۱۱۹۸ / مراکز فرهنگی فارس، مرکز انفورماتیک و مطالعات توسعه، سازمان برنامه و بودجه استان فارس، ۱۳۷۲، ج ۱، ص ۱۲۲ / معماری ایران (دوره اسلامی)، به کوشش محمدیوسف کیانی، جهاد دانشگاهی، تهران ۱۳۶۶، ج ۲، ص ۸۶، ۲۳۹.
کوروش کمالی سروستانی
