محوطه تاریخی متعلق به دوران هخامنشیان است که در جنوب مجموعه تاریخی پاسارگاد قرار دارد. طول این تنگه ۱۲ کیلومتر و عرض آن در محلهای مختلف بین ۲۰۰ تا ۵۰۰ متر است. تا حدود ۷۰ سال پیش محوطه باستانی پاسارگاد در مسیر شاهراه اصلی شیراز به اصفهان قرار داشت. این جاده مسیر رودخانه پلوار را در نزدیکیهای تختجمشید و استخر دنبال کرده و پس از گذر از سعادتآباد و سیوند از تنگ بلاغی نیز میگذشته است. نخستین بنایی که پس از باز شدن این تنگه به دشت پاسارگاد دیده میشد، آرامگاه کوروش کبیر بود.
این تنگ بر اثر فرسایش کوهی در جنوب شرقی پاسارگاد توسط رود پلوار که هم اکنون نیز در تنگه جاری است، ایجاد شده است. کناره غربی این تنگه مانند دیواری بالا آمده و کناره شرقی آن تنگ برای ساختن راه عبور در زمان هخامنشی حاشیهبندی شده است. این راه هخامنشی در ارتفاع ۳۰ متر از سطح رودخانه و به طول تقریبی ۲۵۰ متر و عرض ۱۷۰ سانتیمتر در کوه کنده و سنگچینی شده است. در بخش جنوبی تنگه آثاری از یک پل تاریخی به جای مانده و در ابتدای راه این تنگه به سوی پاسارگاد، کاروانسرایی ساخته بودند که ۲۵ کیلومتر تا پاسارگاد فاصله داشته و منزل بعدی در خود پاسارگاد بوده است.علاوه بر این در سالهای اخیر با گمانهزنیها و کاوشهای باستانشناسان ایرانی، فرانسوی، آلمانی، ژاپنی و ایتالیایی آثاری از سکونتگاههای دوران هخامنشی یا پیش از آن به دست آمده است. همچنین اشیاء مختلفی متعلق به دوران پیش از تاریخ و تاریخی کشف شده است.
منابع: اقلیم پارس، سیدمحمدتقی مصطفوی، نشر تابان، تهران، ۱۳۶۴، ص ۱۶ / پاسارگاد، پایتخت و آرامگاه کوروش هخامنشی، علی سامی،شیراز، بنیاد فارس شناسی، ۱۳۷۵،ص ۱۳/ پاسارگاد، دیوید استروناخ، سازمان میراث فرهنگی کشور، تهران، ص ۲۲۹ / پایتختهای ایران، محمدیوسف کیانی، سازمان میراث فرهنگی کشور، تهران، ۱۳۷۴، ص ۱۶۷ / راهنمای جامع پاسارگاد، دکتر شاپور شهبازی، ص ۱۰۹.
کوروش کمالی سروستانی
