چشمه ساری در ده کیلومتری جنوب شرقی شیراز و مشرق قصر ابونصر است که در آن سه مجلس از دو نقش برجسته ساسانی در ارتفاع ۵/۶ متری از سطح زمین حجاری شده است. نقش برجسته بزرگتر که ابعاد آن ۱/۲ در ۶/۲ متر است، مردی را نشان میدهد که گلی در دست راست داشته، آن را به زنی تقدیم میکند که احتمالاً همسرش بوده است. زن دست راستش را به طرف گل دراز کرده و دست چپ را که در آستین پنهان است، به طرف دهان برده است.
کتیبهای به زبان پهلوی در زیر بازوی مرد حک شده که هم اینک آسیب بسیار دیده است.هویّت افرادی که در این نقش برجسته دیده میشوند، شناخته شده نیست. برخی این نقش برجسته را صحنه تاجبخشی ملکه توسط اهورامزدا میدانند، برخی نیز معتقدند که این صحنه انتقال، نماد باروری را توسط یک مقام عالی رتبه نشان میدهد. برخی نیز آن را به صحنهای تعبیر کردهاند که شاهزاده نرسه (۳۰۱ ـ ۲۹۲) پسر شاپور اول (۷۰ـ۲۳۹) در حال تقدیم گل به خواهرزاده نرسه است که بعد از پدرش بهرام اول (۷۴ـ۲۷۱) برادر نرسه، وارث تاج و تخت شد؛ پس گل نماد سازش و توافق است. دووائل که این نقش را با نقش برجسته سراب قندیل مقایسه نموده، معتقد است که در آن شاهزادهای نشان داده شده است که گلی را از الهه ناهید گرفته است. در حالی که لوکُنین، زن را شاپور دختک، همسر بهرام دوم و مرد را شاهزاده اردشیر، هزار بد و پسر پاپک میداند و معتقد است که اگرچه این مرد تاج به سر ندارد، اما میتواند پادشاه باشد. نقش برجسته کوچکتر شامل دو مجلس میشود. اندازه مجلس سمت چپ ۷۵/۲ در ۲۵/۱ متر و مجلس سمت راست ۰۸/۲ در ۲۵/۱ متر میباشد. این مجلس تصویر دو نفر را نشان میدهد، بهرام دوم در سمت چپ و یک مقام عالی رتبه در سمت راست دیده میشوند که توسط یک صخره و شکافی عمیق از یکدیگر جدا شدهاند. بهرام دوم را به راحتی میتوان از تاجی که دارای بالهای عقاب است، شناسایی کرد. او دست راست خود را به نشانه احترام به طرف دهان برده و سمت چپ را روی قبضه شمشیر قرار داده است. مرد سمت راست نیز که صورتش به طرف شاه است، تقریباً با همان حالت نشان داده شده است و کلاهی بلند و گرد بر سر دارد. اردمان براساس طرح آتشدان موجود بر روی صخره بر این گمان است که او روحانی والامقامی است و هینتس معتقد است که او روحانی مشهور، کرتیر است.این نقش برجسته در تاریخ ۱۵/۱۰/۱۳۱۰ با شماره ۷۱ در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است.
منابع: آثار عجم، فرصتالدوله شیرازی، انتشارات بامداد، ۱۳۶۲، ص ۱۳، ۲۳۶ / اقلیم پارس، سید محمدتقی مصطفوی، نشر تابان، تهران، ۱۳۶۴، ص ۷۸ / بناهای تاریخی و آثار هنری جلگه شیراز، علینقی بهروزی، انتشارات اداره کل فرهنگ و هنر استان فارس، ۱۳۴۹، ص ۸ / تاریخ بافت قدیمی شیراز، کرامتاللّه افسر، انتشارات انجمن آثار ملی، تهران، ۱۳۵۳، ص ۲۷۱ / دایره المعارف فارسی، غلامحسین مصاحب، انتشارات فرانکلین، ۱۳۴۵، ج ۱، ص ۴۱۱ / شیراز شهر جاویدان، علی سامی، انتشارات نوید شیراز، ۱۳۶۳، ص ۵۵۷ / شیراز شهر گل و بلبل، علی محمدی، انتشارات تخت جمشید، شیراز، ۱۳۷۸، ص ۴۱۴ / فرهنگ فارسی دکتر معین، محمد معین، امیرکبیر، تهران، ۱۳۵۶، ج ۵، ص ۲۵۹ / فارسنامه ناصری، حاج میرزا حسن حسینی فسایی، تصحیح و تحشیه منصور رستگار فسایی، امیرکبیر، تهران، ۱۳۶۷، ج ۲، ص ۱۲۸۹ / لغتنامه دهخدا، علیاکبر دهخدا، انتشارات دانشگاه تهران، ۱۳۷۲، ج ۳، ص ۴۰۲۱ / مراکز فرهنگی فارس، مرکز انفورماتیک و مطالعات توسعه، سازمان برنامه و بودجه استان فارس، ۱۳۷۲، ج ۱، ص ۱۲۶ /Encyclopedia Iranica. Edited by Ehsan Yarshater. Routledge & kegan Paul. London. Boston and Henley. ۱۹۸۵. Vol. ۳. P. ۸۰۵.
کوروش کمالی سروستانی
