کاروانسرای شورجستان یا کاروانسرای شاهعباسی که احتمالاً در زمان شاه عباس صفوی ساخته شده، در شمال غربی شهرستان آباده و در شمال غربی روستای شورجستان واقع شده است.
کاروانسرای شورجستان به صورت چهار ایوانی بوده و ابعاد آن حدود ۶۲×۶۱ متر است. ورودی و سردر اصلی بنا در جبهه جنوبی قرار دارد. کرسی بنا از لاشه سنگ و ملاط گچ ساخته شده است و دیگر بخشهای بنا از آجر به ابعاد ۶×۲۷×۲۷ سانتیمتر ساخته شده است. آجرکاریها عمدتاً به صورت ساده انجام شده و طاقها ضربی میباشند. دو طرف ایوان ورودی دارای دو طاقنماست. ابعاد درونی بنا ۵۰/۳۶×۴۰/۵۰ متر میباشد. در دو طرف ایوان ورودی، سه ورودی در هر طرف جهت دستیابی به اتاقهای جانبی ساخته شده است. پلکان از دو طرف به پشت کاروانسرا راه دارد. سردر ورودی این بنا به صورت دو طبقه بوده و دارای یک اتاق در هر طرف است. در دو سوی هر ایوان در هر طرف، چهارطاقنما وجود دارد و ورودی به اتاقها و فضای پشت اتاقها که احتمالاً جهت نگهداری حیوانات و بار ساخته شده، راه مییافته. دهانه هر ایوان ۵/۴ متر طول دارد. طول ضلع شرقی ـ غربی کاروانسرا بیشتر از ضلع شمالی ـ جنوبی است. سطح پشت بامها به وسیله کانهپوش و پر کردن فضای بین اتاقها به صورت مسطح در آمده است. آب مورد نیاز این کاروانسرا از طریق رشته قناتی که از جلو کاروانسرا عبور میکرده، تأمین میشده است.
این کاروانسرا هم اینک به صورت متروکه است و از آن بهرهبرداری خاصی نمیشود و هیچگونه تزیینی ندارد، اما در گذشته بالای در ورودی دارای یک کتیبه معرق به رنگ سفید بر زمینه لاجوردی بوده که از بین رفته است. بنای کاروانسرا هم اکنون دارای یک کتیبه کوچک مرمرین است که به علت واقع شدن در ارتفاع زیاد قابل خواندن نیست.کاروانسرای شورجستان در تاریخ ۱۵/۱۰/۱۳۷۵ با شماره ۱۸۲۳ در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است.
منابع: اسناد سازمان میراث فرهنگی استان فارس / تحقیقات میدانی / کاروانسراهای ایران، یوسف کیانی، ولفرام کلایس، سازمان میراث فرهنگی کشور، ۱۳۷۴، ص ۱۰۳، ۵۳۵، ۵۳۸.
کوروش کمالی سروستانی
