از آثار دوران قاجاریه است که در شمال بخش مرکزی لار و در روستای بریز واقع شده است.این کاروانسرا بنایی است چهار ضلعی به ابعاد ۶۰×۵۰ متر به طوری که اضلاع شمالی و جنوبی ۶۰ متر و اضلاع شرقی و غربی ۵۰ متر طول داشته، از مصالح سنگ و گچ ساخته شده است.بنا در سه ضلع شمال، شرق و غرب دارای رواق و یک راهرو سراسری در پشت آنها بوده که اخیراً توسط اهالی محل جهت استفادههای شخصی پشت رواقها به وسیله سنگ و آجر مسدود شده به گونهای که رواقها به حجره تبدیل شدهاند.در چهار گوشه این بنا هر کدام یک پلکان، راهیابی به پشت بام بنا را میسر میساخته است. در پشت هر ضلع بنا سه برج پشتیبان جهت استحکام آن ساخته شده است. ایوان ورودی بنا را دو طاق غربی با یک تویزه در وسط دو طاق تشکیل میدهد و یک کتیبه از دوره قاجار که بر سنگ مرمر سفید نوشته شده، در قسمت پیشانی داخل ایوان ورودی وجود دارد. حریم بنا را اهالی روستا به وسیله ساخت و سازهای جدید اشغال کردهاند، به گونهای که بنا هیچگونه حریمی ندارد و فقط محوطه کوچکی در ضلع غربی بنا باز است. بقیه جبهههای این کاروانسرا را بناهای جدید محصور کرده است.سقف بنا دارای طاق گنبدی و کانهپوش میباشد و ناودانهای سنگی آن پشت بام را به پایین هدایت میکرده است.
جرزهای داخلی بنا ۱/۳۰ متر ضخامت داشته، دارای یک حیاط مرکزی بوده است. بقایای یک سکوی کوچک در وسط حیاط همچنان مشخص است که احتمالاً بارانداز کاروانسرا بوده است. حجرههای اضلاع شمالی و جنوبی که به وسیله الحاقات توسط اهالی روستا تبدیل شده ۷ حجره و در اضلاع شرقی و غربی هر کدام ۹ حجره میباشد.ورودی بنا در جبهه جنوبی واقع شده است که به دالانی با دو طاق ضربی با یک تویزه که کاربندیهایی در گوشههای آن جهت تزیینات تعبیه شده، متصل میشود. اندودهای بدنه این بنا بیانگر تعمیر و مرمت آن در دورههای مختلف میباشد. در جبهه جنوبی ساخت و سازهایی صورت گرفته که به ضلع جنوبی بنا چسبیده و حریم بنا را تحت تأثیر قرار داده است. روزنههایی در سقف ایوان ورودی تعبیه شده که احتمالاً جهت تأمین روشنایی بوده است.عمده تزیینات بنا از بین رفته، اما در ایوان ورودی مقداری تزیینات گچبری و کاربندی مشاهده میشود که تا حدودی سالم باقی مانده است. این بنا در تاریخ ۱۰/۱۰/۱۳۸۱ با شماره ۶۷۷۹ در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است.
منابع: اسناد سازمان میراث فرهنگی استان فارس / تحقیقات میدانی / کاروانسراهای ایران، یوسف کیانی، ولفرام کلایس، سازمان میراث فرهنگی کشور، ۱۳۷۴، ص ۲۳۵.
کوروش کمالی سروستانی
