برج نورآباد که به دیمه میل، میل اژدها و میل آزاد معروف است، از آتشکدههای دوره اشکانی است که در دیمه میل در نزدیکی روستای آهنگری واقع در روستایی در فاصله ۱۲ کیلومتری غرب نورآباد ممسنی قرار گرفته است. این برج چهارگوش برفراز کوهی با ارتفاع ۷ متر قرار گرفته است. پهنای هر ضلع این برج برابر با ۳/۴۰ متر است.
بخش پایینی برج با استفاده از سنگهای تراش رگی دقیق، پهنتر ساخته شده است چنان که پهنای هر ضلع آن در بخش پایینی در حدود چهار متر است. در داخل برج نیز آثار درِ سنگی مشخص است. این برج همانند منارههای مساجد، مدور است. در قسمت بالای آن، در داخل برج، پلکانی ساخته شده که دهانه آن به بلندی ۱/۱۰ متر و پهنای آن ۵۹ سانتیمتر بوده و ضلع جنوبی آن به بلندی سه متر از سطح پایین کوه است که به وسیله نردبانی به پلکان داخل برج متصل میشده و از آن جا نیز آتش فروزان در بالای برج جای میگرفته است.در سال ۱۳۲۱ سنگ چهارگوش آتشدان که همانند هاون سنگی بوده و در پای برج افتاده و شکسته بود، به موزه ایران باستان انتقال یافت.این برج که بنا بر اعتقاد باستان شناسان برای افروختن آتش جهت راهنمایی کاروانها و سواران نظامی راه شوش، تیسفون ـ گور و استخر بوده، از سنگهای رگی سفیدی ساخته شده که قطر رگهای آن ۴۴، ۶۴ و ۶۵ سانتیمتر بوده و درازای آن نیز متغیر میان ۴۴ و ۱۹ سانتیمتر بوده است.این برج که با ویرانههای شهر نزدیک بدان مرتبط است، در سال ۱۳۱۸مورد بررسی قرار گرفت. در زمان پهلوی، میلههایی فلزی از وسط سنگهای برج عبور داده شد تا از ویرانی و تخریب آن جلوگیری شود. در سال ۱۳۶۸ نیز از جانب سازمان میراث فرهنگی در جهت حفظ این بنا، اقداماتی صورت گرفت.این برج در بهمن ماه ۱۳۱۸ با شماره ۳۵۶ در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است.
منابع: آثار باستانی جلگه مرودشت، از پیش از تاریخ تا ادوار اسلامی، علی سامی، بنگاه علمی تخت جمشید، ۱۳۳۱، ص ۹۵، ۱۲۹ / اقلیم پارس، سیدمحمدتقی مصطفوی، نشر تابان، تهران، ۱۳۶۴، ص ۱۳۰ / تاریخ و جغرافیای ممسنی، نورمحمد مجیدی کرایی، انتشارات علمی و فرهنگی تهران، ۱۳۷۱، ص ۱۱۲ / خوزستان، کهکیلویه و ممسنی، احمد اقتداری، انتشارات انجمن آثار ملی، تهران، ۱۳۵۹، ص ۶۰۱ / سیمای ممسنی، محمد زارعی نورآبادی، انتشارات نهاوندی، قم، ۱۳۷۴، ص ۱۴۸ / شیراز و فارس، اداره سیر و سیاحت و اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی فارس، شیراز، ۱۳۷۱، ص ۶۵ / فارس، جهانگردی و توسعه، مرکز انفورماتیک و مطالعات توسعه، بنیاد فارسشناسی، ۱۳۷۲، ص ۷۳، ۸۵ / فهرست بناهای تاریخی و اماکن باستانی ایران، نصرتاللّه مشکوتی، سازمان ملی حفاظت و آثار باستانی، تهران، ۱۳۴۹، ص ۱۴۵ / لغتنامه دهخدا، علیاکبر دهخدا، انتشارات دانشگاه تهران، ۱۳۷۲، ج ۷، ص ۱۰۰۴۱ / مراکز فرهنگی فارس، مرکز انفورماتیک و مطالعات توسعه، سازمان برنامه و بودجه استان فارس، ۱۳۷۲، ج ۱، ص ۲۲۷ / معماری ایران (دوره اسلامی)، به کوشش محمدیوسف کیانی، جهاد دانشگاهی، تهران ۱۳۶۶، ج ۲، ص ۲۷۰ / ممسنی در گذرگاه تاریخ، حسن حبیبی فهلیانی، شیراز، نوید شیراز، ۱۳۷۱، ص ۴۱۳ / ممسنی و بهشت گمشده، اعظم مسلمی، انتشارات شیراز، ۱۳۶۹، ص ۵۶، ۱۶۴.
کوروش کمالی سروستانی
