از آثار تاریخی اواخر دوران قاجاریه و اوایل دوران پهلوی است که در فاصله ۲۰ کیلومتری ضلع شرقی شهر مهر قرار دارد. این محوطه در حاشیه دشت واقع شده است. حمام وراوی دارای ساختمانی به ابعاد ۲۲/۴۰ متر در ۱۰/۵۰ متر و ارتفاع ۵/۴ متر است. این بنا ۵/۲ متر پایینتر از سطح زمینهای اطراف قرار دارد. این حمام از بخشهای مختلف سردر، راهروهای ارتباطی، بینه، میان در و گرمخانه تشکیل شده است. مصالح به کار رفته در ساخت دیوارهای این بنا سنگهای لاشه با ترکیب ملاط ساروج است. استفاده از ملاط ساروج در سرتاسر بخش کف، پایین دیوار و در پوشش سقف بنا به کار رفته است. از ملاط گچ برای ایجاد تزیینات زیر پوشش سقف گنبدی بنا استفاده شده که امروزه این تزیینات از بین رفته است.
پلان این بنا مستطیل شکل است و در جهت شمال ـ جنوب واقع شده است. سردر این حمام در ضلع جنوب غربی ساختمان قرار دارد که ورودی این بنا را تشکیل میدهد. ورودی این بنا به عرض یک متر و ارتفاع دو متر است. این قسمت از طریق پلکانی متشکل از پنج پله به یک فضای چهارگوش به ابعاد ۲/۲۰ متر در ۱/۵۰ متر راه پیدا میکند. این فضای مستطیل شکل در واقع فضای ارتباطی بین سردر و بینه را تشکیل میدهد. بینه حمام از یک پلان هشت ضلعی تشکیل شده که اندازه هر ضلع آن دو متر است. در چهار ضلع اصلی آن فضاهای مربع شکلی به ابعاد ۱/۷۰ متر در ۱/۵۰ متر و در گوشه جنوب شرقی و شمال غربی آن فضاهایی به ابعاد ۲/۵۰ متر در ۲/۵۰ متر ایجاد شده است. در بخش مرکزی بینه یک حوض یا استخر با پلان هشت ضلعی قرار دارد که اندازه هر ضلع آن یک متر است. در گوشه شمال شرقی فضای بینه یک راهرو به طول ۵/۴ متر و عرض ۱/۷۰ متر قرار گرفته که بینه را به بخش میان در حمام ارتباط میدهد. میان در حمام نیز از یک پلان هشت ضلعی تشکیل شده که اندازه هر ضلع آن دو متر است. در دو ضلع شرقی و غربی آن، هر کدام فضایی مربع شکل به ابعاد ۱/۷۰ متر در ۱/۷۰ متر ایجاد شده است. به همین ترتیب در دو گوشه شمال شرقی و شمال غربی آن نیز فضاهایی چهارگوش به ابعاد ۲/۳۰ متر در ۱/۵۰ متر وجود دارد. گرمخانه حمام نیز از یک فضای مستطیل شکل به ابعاد ۵/۴ در ۴ متر تشکیل شده است. در شرق و غرب فضای مرکزی، در هر ضلع یک اتاقک مستطیل شکل به ابعاد ۳/۲۰ متر در ۱/۷۰ متر ایجاد شده که در واقع به عنوان خزینه آب سرد و گرم از آن استفاده میشده است. در زیر کف این بخش، گربهروهایی وجود دارد که علاوه بر انتقال دود حاصل از سوخت به خارج از ساختمان، فضای گرمخانه را گرم نگه میداشته است. بخش خارجی ساختمان حداکثر دو متر از سطح زمینهای اطراف بلندتر است. نمای این بخش را سردر ورودی و پوشش گنبدی سقف تشکیل میدهد. از نظر تزیینات، نمای ساختمان ساده نگه داشته شده و با استفاده از ملاط ساروج سرتاسر آن پوشش داده شده است. سقف این ساختمان را گنبدهای بزرگ و کوچک تشکیل میدهد که در مرکز این گنبدها، نورگیرهایی برای روشنایی فضای درون بنا، ایجاد شده است. در بخش سردر، پوشش سقف به شکل نیم گنبدی است که با استفاده از روش نیمهشت کاربندی شده و در زیر سقف آن مقرنسهای توپر ساده تزیینی با استفاده از گچ به کار رفته است. در بخش بالای سردر ورودی، یک کتیبه به خط نستعلیق در سنگ نقر شده که تاریخ ساخت این بنا در آن ذکر شده است. امروزه، در اثر فرسایش، این کتیبه قابل خواندن نیست.
در حال حاضر از این حمام هیچگونه بهرهبرداری نمیشود. همچنین در این بنا تعمیرات خاصی صورت نگرفته است.
منابع: اسناد سازمان میراث فرهنگی استان فارس / تحقیقات میدانی.
کوروش کمالی سروستانی
