حسینیه یا مدرسه قوام از آثار دوره قاجاریه شیراز است که در خیابان لطفعلی خان زند، نرسیده به درب شیخ و در نزدیکی نارنجستان قوام توسط میرزا علی اکبر قوامالملک در سال ۱۲۷۳ه..ق احداث شده است. سردر این مدرسه کاشیکاری شده و کتیبهای بر فراز آن قرار دارد که اشعاری در وصف قوامالملک بر روی آن نگاشته شده است. پس از ورودی این حسینیه، یک هشتی قرار دارد که دارای عرقچین مرتفع معرقکاری شدهای است. پس از هشتی، دالان و یا راهرو بلند و باریکی وجود دارد که کاشیکاری و معرق است. در سمت راست این راهرو، دری قرار دارد که در پشت آن حسینیهای با ستونهای سنگی قرار گرفته است. در شمال حسینیه طاقنمایی وجود دارد که سقف، پیشانی و جرز آن با کاشیکاری هفت رنگ پوشیده شده است.
داخل طاقنما هفت مجلس گل و بته و دو اسپره با کاشی رنگی وجود دارد.در ضلع شرقی و غربی هر سو ۶ حجره و ۴ راهرو وجود دارد. در ضلع جنوبی نیز تالاری دو طبقه وجود دارد که در جلو آن ایوانی با دو ستون سنگی ساده و بلند با ازارههایی از کاشی قرار گرفته است. در طبقه دوم نیز شاهنشینهایی بنا شده است. در دو طرف ایوان دو راهرو و دو اتاق وجود دارد و در طبقه بالا نیز دو اتاق گوشواره مانند قرار گرفته است که توسط دو پنجره رو به ایوان باز میشوند.در گرداگرد حسینیه، زیر رخ بامها اشعار مذهبی و مراثی با خط نستعلیق بر روی کاشی نوشته شده است. لچکیهای اطراف نیز با کاشیهایی که خطوط اسلیمی دارند، مزیّن شده است. در مقابل ایوان نیز، حوضی سنگی وجود دارد. دو باغچه نیز به صورت طولی در کنار دو جبهه طولی ساختمان قرار دارد.معماری این مدرسه برگرفته از مدرسه آقابابا خان شیراز است.این بنا یک بار در زمان پهلوی مورد مرمت قرار گرفت. بار دیگر نیز در سال ۱۳۶۶ زیر نظر میراث فرهنگی و با بودجه اداره اوقاف و امور خیریه مرمت شد.این بنا هم اینک به عنوان مدرسه علوم دینی مورد استفاده قرار میگیرد. در ماههای عزاداری نیز در این مدرسه مراسم تعزیه برگزار میشود.این بنا در تاریخ ۱۳/۴/۱۳۵۱ با شماره ۹۲۳ در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است.
منابع: آثار عجم، فرصتالدوله شیرازی، انتشارات بامداد، ۱۳۶۲، ص ۴۹۹ / اقلیم پارس، سید محمدتقی مصطفوی، نشر تابان، تهران، ۱۳۶۴، ص ۵۱ / بزرگان شیراز، رحمتاللّه مهراز، انتشارات انجمن آثار ملی، شیراز، ۱۳۴۸، ص ۴۵۵ / بزرگان نامی پارس، محمدتقی میر، انتشارات دانشگاه شیراز، ۱۳۶۸، ج ۱، ص ۴۹۳ / بناهای تاریخی و آثار هنری جلگه شیراز، علینقی بهروزی، انتشارات اداره کل فرهنگ و هنر استان فارس، ۱۳۴۹، ص ۲۱۵، ۹۸ / تاریخ بافت قدیمی شیراز، کرامتاللّه افسر، انتشارات انجمن آثار ملی، تهران، ۱۳۵۳، ص ۲۰۶ / تذکره هزار مزار، ترجمه شدالازار توسط عیسی بن جنید شیرازی، تصحیح نورانی وصال، انتشارات کتابخانه احمدی شیراز، ۱۳۶۴، ص ۴۶۹ / دایره المعارف بناهای تاریخی ایران، مدارس و بناهای مذهبی، کاظم ملازاده، مریم محمدی، سوره مهر پژوهشگاه فرهنگ و هنر اسلامی، ۱۳۸۱، ص ۱۳۱ / شیراز در گذشته و حال، حسن امداد، اتحادیه مطبوعاتی فارس، ص ۱۹۱ / شیراز شهر جاویدان، علی سامی، انتشارات نوید شیراز، ۱۳۶۳، ص ۵۱۳ / شیراز و فارس، اداره سیر و سیاحت و اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی فارس، شیراز، ۱۳۷۱، ص ۱۶، ۲۳ / فارس، جهانگردی و توسعه، مرکز انفورماتیک و مطالعات توسعه، بنیاد فارسشناسی، ۱۳۷۲، ص ۷۱ / فارسنامه ناصری، حاج میرزا حسن حسینی فسایی، تصحیح و تحشیه منصور رستگار فسایی، امیرکبیر، تهران، ۱۳۶۷، ج ۲، ص ۱۲۲۲، ۱۴۴۰ / مراکز فرهنگی فارس، مرکز انفورماتیک و مطالعات توسعه، سازمان برنامه و بودجه استان فارس، ۱۳۷۲، ج ۱، ص ۱۴۴ / نارنجستان قوام، ترنس اودانل، دانشگاه پهلوی، ص ۶.
کوروش کمالی سروستانی
