بر فراز کوه چهل مقام شیراز و بالاتر از تخت ضرابی، چند اتاق، دو آب انبار از سنگ و ساروج و چاهی وجود دارد که به چاه مرتاض علی معروف است. این مکان عبادتگاه درویشی به نام «مرتاض علی» بوده که پس از وی بدین نام شهرت یافته است.
این چاه دارای پلکانی است که با شیبی تند، به صفه و یا غاری تاریک متصل میشود. بر پیشانی غار، کتیبهای کاشیکاری شده از دوره صفویه وجود دارد که بر فراز آن حدیثی نگاشته شده است، همچنین ابیاتی به فارسی نیز بر روی کتیبهها نوشته شده است. در میان این اشعار چند کتیبه کوچک وجود دارد که بر روی یکی از آنها تاریخ ۱۰۱۲ه.. نگاشته شده و بر دیگری عبارت «عبداللّه حافظ بن حسین» نوشته شده است.بر فراز در ورودی غار نیز سنگ مرمری وجود دارد که بر روی آن حدیثی از پیامبر اکرم(ص) نگاشته شده است. در پایان اسامی دوازده امام ذکر شده و تاریخ ۱۳۲۸ه.. قید گردیده است. البته هم اینک کتیبهها به سهولت قابل خواندن نیستند. در یک ضلع از این صفه یا غار، محرابی قرار دارد و در ضلع دیگر آن، منبعی کوچک قرار گرفته است که در زمستان آب باران از شکاف سنگهای کوه، قطره قطره به درون آن سرازیر میشود.در این غار، ویژگیهای دخمه زردتشتیان نیز دیده میشود. هم اینک نیز مقبره برخی از دراویش، همچون مرتاض علی در این غار وجود دارد. براساس برخی از متون تاریخی فارس، این اثر از دوران عضدالدوله دیلمی به جای مانده است.این بنا در تاریخ ۱۰/۹/۱۳۵۴ با شماره ۹۴۲ در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است و در سال ۱۳۵۸ نیز به وسیله دفتر فنی سازمان میراث فرهنگی مورد مرمت و بازسازی قرار گرفت.
منابع: آثار عجم، فرصتالدوله شیرازی، انتشارات بامداد، ۱۳۶۲، ص ۴۸۰ / اقلیم پارس، سید محمدتقی مصطفوی، نشر تابان، تهران، ۱۳۶۴، ص ۵۵ / بناهای تاریخی و آثار هنری جلگه شیراز، علینقی بهروزی، انتشارات اداره کل فرهنگ و هنر استان فارس، ۱۳۴۹، ص ۴۲ / تاریخ بافت قدیمی شیراز، کرامتاللّه افسر، انتشارات انجمن آثار ملی، تهران، ۱۳۵۳، ص ۲۱ / راهنمای آثار تاریخی شیراز، بهمن کریمی، انتشارات اقبال، ۱۳۴۳، ص ۴۱ / شیراز در گذشته و حال، حسن امداد، اتحادیه مطبوعاتی فارس، ص ۱۷۲ / شیراز شهر جاویدان، علی سامی، انتشارات نوید شیراز، ۱۳۶۳، ص ۵۳۴ / شیراز و فارس، اداره سیر و سیاحت و اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی فارس، شیراز، ۱۳۷۱، ص ۳۶ / مراکز فرهنگی فارس، مرکز انفورماتیک و مطالعات توسعه، سازمان برنامه و بودجه استان فارس، ۱۳۷۲، ج ۱، ص ۱۴۹.
کوروش کمالی سروستانی
