بی‌بی دختران

دانشنامه آثار تاریخی ۳ دقیقه مطالعه

از بقاع متبرک شیراز است که در کوچه‌ای منشعب از بلوار شهید دستغیب در پشت بنای عباسیه در نزدیکی مسجد ایلخانی قرار گرفته است.بی‌بی خدیجه، ام عبدالله فرزند زین‌العابدین(ع) است که به بی‌بی دختران معروف است. این بقعه با زیربنای ۳۳۸ متر مربع دارای بنای چهارضلعی است که در هر قسمت آن درگاهی تعبیه شده، هم چنین دارای گنبدی بلند است. این فضای گنبددار در مرکز قرار گرفته است. بنیاد بقعه را قتلغ‌خان مخدوم شاه، دختر قطب‌الدین شاه جهان بن سلطان سیمور غتمیش قراختایی و همسر امیرمبارزالدین محمد مؤسس سلسله آل مظفر نهاده و چون به دلیل زلزله تخریب شد، محمدقلی خان ایلخانی عمارت را تجدید و تعمیر کرده است. در ابتدا اطراف بقعه قبرستان وجود داشته. هم اینک بخشی از فضای مخروبه بقعه به دبستان تبدیل شده است. این بقعه دارای دو طبقه بر روی سطح زمین و یک زیرزمین می‌باشد. حیاط آن نیز دارای حوضی مربعی در جلو بقعه و دو باغچه در دو طرف آن است. مقبره ام‌عبدالله در زیرزمینی حیاط قرار گرفته است. ازاره داخل بقعه تا ارتفاع یک و نیم متری از سنگ گندمک ساخته شده است. پوشش روی آرامگاه چوبی است که طول آن ۴ متر و عرض آن حدود ۵/۱ متر و ارتفاع آن ۲ متر است. در اطراف مقبره نیز، سنگ قبرهایی وجود دارد که تصاویری بر روی آنان حجاری شده و اکنون در ازاره‌ها و دیواره‌ها کار گذاشته شده است.

بی‌بی دختران

در بیرون از بقعه، در ضلع شمالی، قبر عبداللّه مبارک قرار دارد.این بقعه تاکنون چندین بار توسط اداره اوقاف و امور خیریه فارس و سازمان عمران و بهسازی مرمت شده است. آرامگاه بی‌بی دختران در تاریخ ۲۱/۴/۱۳۴۷ با شماره ۴۲۲ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

منابع: آثار عجم، فرصت‌الدوله شیرازی، انتشارات بامداد، ۱۳۶۲، ص ۴۵۷ـ۴۵۸ / بزرگان شیراز، رحمت‌اللّه مهراز، انتشارات انجمن آثار ملی، شیراز، ۱۳۴۸، ص ۴۸۷ / بناهای تاریخی و آثار هنری جلگه شیراز، علی‌نقی بهروزی، انتشارات اداره کل فرهنگ و هنر استان فارس، ۱۳۴۹، ص ۱۸۴ / تاریخ بافت قدیمی شیراز، کرامت‌اللّه افسر، انتشارات انجمن آثار ملی، تهران، ۱۳۵۳، ص ۱۲۱ / تذکره هزار مزار، ترجمه شدالازار توسط عیسی بن جنید شیرازی، تصحیح نورانی وصال، انتشارات کتابخانه احمدی شیراز، ۱۳۶۴، ص ۱۵۴ / دایره المعارف بناهای تاریخی ایران در دوره اسلامی، بناهای آرامگاهی، ویرایش محمدمهدی عقابی، پژوهشگاه فرهنگ و هنر اسلامی، ۱۳۷۶، ص ۴۱۸ / شیراز در گذشته و حال، حسن امداد، اتحادیه مطبوعاتی فارس، ص ۲۱۵ / شیراز شهر جاویدان، علی سامی، انتشارات نوید شیراز، ۱۳۶۳، ص ۶۱۳ / فارسنامه ناصری، حاج میرزا حسن حسینی فسایی، تصحیح و تحشیه منصور رستگار فسایی، امیرکبیر، تهران، ۱۳۶۷، ج ۱، ص ۳۹۶، ج ۲، ص ۱۱۹۲ / معماری ایران (دوره اسلامی)، به کوشش محمدیوسف کیانی، جهاد دانشگاهی، تهران ۱۳۶۶، ج ۲، ص ۸۷.

کوروش کمالی سروستانی