کاروانسرای فیل از کاروانسراهای شیراز است که در محله درب شاهزاده، بین بازار شمشیرگرها که امروزه محل فروش فرشهای ایرانی و فروش ادویهجات است و بازار ترکشدوزها و در سمت غربی بازار وکیل و در نیمه جنوبی آن قرار دارد. این کاروانسرا از بناهای کریمخان زند است که در حدود سال ۱۱۸۰ه..ق ساخته شده است. درِ ورودی این کاروانسرا که شامل طاق و تویزه و عرقچین است، در بازار شمشیرگرها گشوده میشود و سردر قدیمی آن طاقنمای ساده آجری است که به وسیله راهرویی به حیاط کاروانسرا متصل میشود. طاق این راهرو دارای قوسهای جناغی است که بین آنها به وسیله طاقهای آجریِ ناوی شکل پر شده است.این کاروانسرا طرحی مربع شکل و چهار ایوانی دارد و در هر چهار ضلع آن هفت حجره قرار گرفته و در چهار زاویه آن نیز چهار حجره دیگر بنا شده است. کف حجرهها از سطح زمین بالاتر است و درکهای چوبی آن هم چنان پا برجاست.در وسط حیاط نیز حوضی قدیمی و باغچهای کوچک وجود دارد. هم اینک نیز ساختمانی نیمه کاره در حیاط احداث شده است. این کاروانسرا که در گذشته مرکز عمده فروشی فرش بوده، هم اینک محل فروش فرش و رفوی آن است.
منابع: آثار عجم، فرصتالدوله شیرازی، انتشارات بامداد، ۱۳۶۲، ص ۵۰۲ / تاریخ بافت قدیمی شیراز، کرامتاللّه افسر، انتشارات انجمن آثار ملی، تهران، ۱۳۵۳، ص ۲۵۲ / چهار بازار قدیمی در فارس، اللّهقلی اسلامی، چاپ کورش، شیراز، بی تا، ص ۲۸ / شیراز شهر جاویدان، علی سامی، انتشارات نوید شیراز، ۱۳۶۳، ص ۵۹۷ / فارسنامه ناصری، حاج میرزا حسن حسینی فسایی، تصحیح و تحشیه منصور رستگار فسایی، امیرکبیر، تهران، ۱۳۶۷، ج ۲، ص ۱۲۲۶.
کوروش کمالی سروستانی
