نقش شاپور یا نقش رستم در فاصله چهار کیلومتری جنوب شرقی داراب و در دامنه جنوبی کوهی معروف به کوه پهنا قرار دارد.این نقش که در حد فاصل شهر قدیم دارابگرد و شهر فعلی داراب واقع شده، از جمله چهار نقش برجستهای است که پیروزی شاپور اول را بر رومیان به تصویر کشیده است. این نقشبرجسته نیز مانند سایر نقوش دوره ساسانی در محلی واقع شده که در پایین آن چشمه و برکه آب قرار دارد.نقش مذکور پادشاه ساسانی را سوار بر اسب در وسط تصویر نشان میدهد و پشت سر وی هفده نفر از بزرگان ایرانی با کلاه بلند و ردای ایرانی ایستادهاند. در مقابل پادشاه ساسانی تصویر 20 نفر از اسرای دشمن دیده میشود که با توجه به چهره، آرایش موی سر و نوع لباس، رومی هستند و هیچ کدام کلاه بر سر ندارند. این اسرا توسط یک نگهبان ایرانی بدون کلاه مراقبت میشوند. در بخشی از سمت راست تصویر یک ارابه جنگی اسبدار مشاهده میشود. میان نگهبان ایرانی و پادشاه ساسانی، دو مرد رومی وجود دارند که یکی دستش را به سمت پادشاه دراز کرده است و نفر دیگر با دست چپ سر پادشاه را گرفته است. در دست راست پادشاه نوشته یا فرمانی است و در زیر سم اسب پادشاه، رومی دیگری دیده میشود که مرده به نظر میرسد. با مقایسه این نقش برجسته با نقوش بیشابور و نقش رستم، این صحنه به عنوان پیروزی شاپور اول بر گوردین فیلیپ عرب و والرین امپراطور روم شناخته میشود. در این تصویر شاپور تاجی بر سر دارد که با بررسی سکهها و نقوش دیگر، تاج اردشیر بابکان است.
برخی معتقدند که «در این تصویر روشن ساختن حضور سه رومی شکست خورده در مقایسه با شکست گوردیانوس سوم در سال 243 م و تقاضای صلح فیلیپ عرب در سال 244 م و اسارت والرین در سال 260 م دشوار است. در این نقش برجسته به غیر از تاج، چندین سیمای دیگر نیز وجود دارد که بیانگر قدمت تاریخی این نقش برجسته است. گیرشمن بسیاری از جنبههای تازه این اثر تاریخی را هم در سبک و هم در ترکیببندی نتیجه نفوذ رومیان در نتیجه تماسهای شاپور با رومیان و کثرت اسیران رومی در ایران میداند».
بر دیواره صخره و پایین نقش برجسته بزرگ، تصویر کوچکی از یک سر با تاجی کنگرهدار حجاری شده است.با خشک شدن تدریجی آب برکه مقابل نقش برجسته بزرگ، صخره بزرگی که قبلا زیر آب بود، یافته شد. این نقش برجسته که تصویر شاپور با تاجی کنگرهدار بر سر است، دارای تصویری به طول و عرض تقریبی 65 سانتیمتر است و مانند نقوش تخت جمشید (که پادشاه هخامنشی در جنگ با شیر یا هیولا تصویر شده) پادشاه ساسانی با دشنه، شیری را که روی دو پا ایستاده است، میکشد. سطح نقش برجسته به وسیله آب فرسایش زیادی یافته و جزییات آن به سختی قابل تشخیص است. چنان که نمیتوان با اطمینان تشخیص داد که این تصویر شاپور اول است یا شاپور دوم. با توجه به کشفیاتی که در تل سفیدک حاجیآباد مربوط به دوران شاپور دوم به دست آمده، ثابت شده که شاپور دوم نیز در منطقه داراب از خود اثری بر جای گذاشته است. این اثر تاریخی در تابستان 1379 به موزه سنگهای تاریخی هفت تنان در شیراز انتقال داده شد.نقش برجسته شاپور در تاریخ 12/12/1315 با شماره 267 در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است.
منابع: آثار عجم، فرصتالدوله شیرازی، انتشارات بامداد، 1362، ص 95 / از پاسارگاد تا داراب، ورنر فلیکس دوتیز، سیلویا ماتیسون، تدوین فرامرز غنی، عکس افشین بختیار، فرهنگسرا، تهران، 1376، ص 95 / اقلیم پارس، سید محمدتقی مصطفوی، نشر تابان، تهران، 1364، ص 91 / پایتختهای ایران، محمدیوسف کیانی، سازمان میراث فرهنگی کشور، تهران، 1375، ص 417 / تاریخ ایران از سلوکیان تا فروپاشی دولت ساسانیان (پژوهش دانشگاه کمبریج)، ج سوم قسمت دوم، ص 593 / سیمای داراب، سید سیفاللّه نحوی، سازمان تبلیغات اسلامی، 1373، ص 31 / شهر من داراب، حسین آزما، انتشارات کاوه آزما، 1375، ص 109 / فارس، جهانگردی و توسعه، مرکز انفورماتیک و مطالعات توسعه، بنیاد فارسشناسی، 1372، ص 32 / فارسنامه ناصری، حاج میرزا حسن حسینی فسایی، تصحیح و تحشیه منصور رستگار فسایی، امیرکبیر، تهران، 1367، ج 2، ص 1310ـ 1307 / فهرست بناهای تاریخی و اماکن باستانی ایران، نصرتاللّه مشکوتی، سازمان ملی حفاظت و آثار باستانی، تهران، 1349، ص 124 / مراکز فرهنگی فارس، مرکز انفورماتیک و مطالعات توسعه، سازمان برنامه و بودجه استان فارس، 1372، ج 1، ص 85.
کوروش کمالی سروستانی
