مراسم یادبود زنده یاد، استاد حسن امداد، مورخ و پژوهشگر برجسته شیرازی صبح روز، سوم دیماه در تالار حافظ شیراز برگزار شد. آنچه در ادامه می آید متن سخنرانی کوروش کمالی سروستانی، مدیر دانشنامه فارس در این مراسم است.
میراث امداد و مسئولیت ما
به نـام خداوند جان آفرین
حکیم سخن بر زبان آفرین
حکیم سخن بر زبان آفرین
|
بسان موج از دریا گذشتیم
|
از این دریای طوفانزا گذشتیم
|
|
امید از هر چه بود اینجا بریدیم
|
به قاف عشق چون عنقا گذشتیم
|
|
اسیر عشق اگر بودیم عمری
|
چو مجنون از دل لیلا گذشتیم
|
|
بسان ذرهای تا پیش خورشید
|
از این صحرای ناپیدا گذشتیم
|
|
گناهان را به آب توبه شستیم
|
مسیحاوار بیپروا گذشتیم
|
|
حدیث دیگران گفتیم و رفتیم
|
حدیث ما بماند و ما گذشتیم
|
|
سراغی گر کسی گیرد ز امداد
|
حدیثی بود و عشقی تا گذشتیم
|
«حسن امداد»
***
استاد حسن امداد؛
رادمردی فرّخ ناصیه و مهربان مردی دانشی که به مبارک سال یکهزار و سیصد، در شهر بلند آوازۀ شیراز زاده شد و به بلندای همّت خویش و از سرِ عشق ، قریب به یک قرن به پاسبانی نهال معرفت و دانش پرداخت و در عرصۀ فرهنگ ، ادب و تاریخ این سرزمین ایزدی آثار گرانسنگی را آفرید.
گویی جویبار مهر و زلال محبتی بود که در ساحت ارجمندش هم از آغازین دوران جوانی تا پایان، درس آموختگان بسیاری را به جان پرورانید و بدینسان روشنان دل و چراغ دانش بسیاری گردید.
بختیار مردی که به حِلیه پر افتخار معلمی و محققی آراسته شد و اگر چه در این راه نورانی، رنجهای گران کشید، اما همّت آسمانیاش او را بدان سوی سوق داد تا به قلم فرّخ و کتابت ارجمندش، به نگارش ۲۱ کتاب پیرامون فرهنگ، ادب و تاریخ پرداخته، تداوم فرهنگی این سرزمین بلند آوازه را نقش دوام زند. گرانسنگ آثاری که بیتردید چندان پایندهاند که روزگار پاید.
گویی جویبار مهر و زلال محبتی بود که در ساحت ارجمندش هم از آغازین دوران جوانی تا پایان، درس آموختگان بسیاری را به جان پرورانید و بدینسان روشنان دل و چراغ دانش بسیاری گردید.
بختیار مردی که به حِلیه پر افتخار معلمی و محققی آراسته شد و اگر چه در این راه نورانی، رنجهای گران کشید، اما همّت آسمانیاش او را بدان سوی سوق داد تا به قلم فرّخ و کتابت ارجمندش، به نگارش ۲۱ کتاب پیرامون فرهنگ، ادب و تاریخ پرداخته، تداوم فرهنگی این سرزمین بلند آوازه را نقش دوام زند. گرانسنگ آثاری که بیتردید چندان پایندهاند که روزگار پاید.
جای خالی او دریغ و دردی است برای از دست رفتن سهمی از پاکی و نیکیِ دنیایی که در آن، بدیلش یافت نمیشود!
اما اینک از پسِ درگذشت او، ما میراث دار فرهنگی غنی هستیم که از او به یادگار داریم، فرهنگی که بر ماست که پس از او ارجش نهیم وبسطش دهیم. امروز سوگ فراقش بر نهانخانه دل هر بیداری نشسته است که به ادب فارسی، فرهنگ ایرانی و تمدن این سرزمین دلبستگی دارد. جامعه فرهنگی و علمی ایران فرهنگوری توانمند را از دست داده است. مردی که تا پایانی ترین روزهای عمرخستگی نمیشناخت. دقت نظر، حافظه قوی و رشکانگیز، نکته سنجی و ارج گذاشتن به آثار دانشمندان و پژوهشگران پیشین و همعصر از ویژگیها توأمان او بود.
نام استاد امداد یادآور فضل و تبحّر و احاطه او به منابع فارسشناسی و تاریخ ادبیات فارسی است. نام او یادآور پاکی، صفای قلب، حسن نیت، سادگی، بیآلایشی، صحت عمل، حقیقتجویی،امانت، وفا، صفا، حسن فطرت و غیرت است.
در نگاهی گذرا زندگی استاد امداد را میتوان به سه دوره مهم تقسیم کرد:
دوره اول: یافته اندوزی (۱۳۲۹ـ۱۳۰۰)
این دوره، دوران یادگیری، تحصیل، آموختن و آموزاندن است.
در سال ۱۳۲۰ از دانشسرای مقدماتی دیپلم گرفت و پس از ۵ سال آموزگاری و دبیری در کنکور دانشکده ادبیات و دانشسرای عالی تهران جزء ۳۰ نفر آموزگاران مامور به تحصیل پذیرفته شد و در سال ۱۳۲۹ در رشته تاریخ و جغرافیا لیسانس گرفت.
دوره دوم: تعلیم و تربیت (۱۳۵۶ـ۱۳۲۹)
در این دوره از زندگی، علاوه بر تدریس در دبیرستانهای شیراز، به مدت ده سال از سال ۱۳۳۸رییس دانشسرای عشایری فارس بود و از سال ۱۳۴۸ تا ۱۳۵۱ موسس و رییس دانشسرای راهنمایی تحصیلی شیراز بود. پس از آن به مدت سه سال سرپرستی دانشجویان در آموزش عشایری فارس را به عهده داشت و مدت یک سال از سال ۱۳۵۴ رییس دانشسرای راهنمایی تحصیلی اهواز شد و پس از تقاضای انتقال به آموزش و پرورش فارس در آبانماه ۱۳۵۶ پس از ۳۶ سال خدمت، بازنشسته شد.
آثار و فعالیتهای این دوره زندگی استاد نشان میدهد که او به خوبی آموخته و توانایی آن را دارد که به شایستگی، این آموختهها را کاربردی کند.
آثار و فعالیتهای این دوره زندگی استاد نشان میدهد که او به خوبی آموخته و توانایی آن را دارد که به شایستگی، این آموختهها را کاربردی کند.
دوره سوم: دوره کشف و نوگستری (۱۳۸۹ـ۱۳۵۶)
در این دوران استاد با فعالیتهای گسترده فرهنگی خود آثار علمی ارزشمندی را بر جای نهاده است؛ اثاری که با کنکاشهای علمی و ادبی و تاریخی وی عجین شده است و سه دهه طلایی زندگی علمی او را رقم میزند.
براساس دورانشناسی استاد امداد آثار ایشان را میتوان به سه گروه تقسیم کرد:
آثار تعلیمی، آثار ذوقی و آثار پژوهشی که البته در هر سه گروه نقش تحقیق پدیدار است.
آثار تعلیمی، آثار ذوقی و آثار پژوهشی که البته در هر سه گروه نقش تحقیق پدیدار است.
آثار تعلیمی
آثار تعلیمی حاصل کوششهای استاد در اواخر دوره اول و کل دوره دوم است. کتابهایی چون جغرافیای گیتی (۱۳۳۶)، املاء زبان فارسی (۱۳۳۷)، فرهنگ دانشآموز (۱۳۳۸)، تعلیمات اجتماعی (۱۳۳۸)، تاریخ گیتی (۱۳۴۰)، فرهنگ نوآموز (۱۳۴۰)، تعلیمات مدنی (۱۳۴۱) و ده سوره از قرآن مجید برای تدریس در دبیرستانها (۱۳۴۱) که همه آن برای سالها در دبستانها و دبیرستانها تدریس میشده، در این دوران تألیف و منتشر شدهاند.
آثار ذوقی
آثار ذوقی در دوران اول و دوران سوم زندگی استاد تألیف و منتشر شده است. آثار ذوقی بیشتر به کنکاش در آثار شاعران و نویسندگان و گزینش آنان و تدوین نوعی آنتولوژی میپردازد.
کتابهای داستان فریدون (۱۳۲۳)، سه شاهزاده تیرهبخت (۱۳۲۵)، نزهه الزائرین (۱۳۵۹)، بانگ رحیل (۱۳۷۲)، مجموعه اشعار کاظم پزشکی (۱۳۸۹)، دیوان وصاف شیرازی (۱۳۸۹) در این بخش میگنجند.
کتابهای داستان فریدون (۱۳۲۳)، سه شاهزاده تیرهبخت (۱۳۲۵)، نزهه الزائرین (۱۳۵۹)، بانگ رحیل (۱۳۷۲)، مجموعه اشعار کاظم پزشکی (۱۳۸۹)، دیوان وصاف شیرازی (۱۳۸۹) در این بخش میگنجند.
آثار پژوهشی
این آثار بیشتر در دوران سوم یا کشف و نوگستری تدوین و منتشر میشود. اگر چه کتاب ارزشمند شیراز در گذشته و حال (۱۳۳۹)، و راهنمای آثار تاریخی فارس (۱۳۳۹) که در دوره دوم تدوین و منتشر شده است، در این گروه جای دارد اما آثار پژوهشی ماندگاری از جمله انجمنهای ادبی شیراز (۱۳۷۲)، جدال مدعیان با سعدی (۱۳۷۷)، سیمای شاعران فارس در هزار سال (۱۳۷۷)، تاریخ آموزش و پرورش فارس از عهد باستان تا دوره معاصر (۱۳۸۴) و فارس در عصر قاجاریه (۱۳۸۶) در این دوره تألیف و منتشر میشود.
امروز که پس از درگذشت وی به یادبود و تبجیل از میراث علمی و فرهنگی او میپردازیم، به مسئولیت خود در مقابل این میراث ارزشمند و ادای دین به روح بلند او میاندیشیم!
امروز که پس از درگذشت وی به یادبود و تبجیل از میراث علمی و فرهنگی او میپردازیم، به مسئولیت خود در مقابل این میراث ارزشمند و ادای دین به روح بلند او میاندیشیم!
بایسته است که در ادای مسئولیت خود به میراث معنوی و فرهنگی او از برداشتن گامهای زیر دریغ نورزیم:
۱. راهاندازی سایت ویژه معرفی زندگی و آثار استاد.
۱. راهاندازی سایت ویژه معرفی زندگی و آثار استاد.
۲. تدوین و انتشار یادنامه استاد.
۳. تجدید چاپ مجموعه آثار پژوهشی استاد و تدوین و انتشار آثار منتشر نشده.
۴. نامگذاری میدان یا خیابان یا کتابخانهای به نام استاد حسن امداد از سوی شورای شهر شیراز.
۵. بنیانگذاری جایزه دو سالانه ویژهای به نام استاد حسن امداد و اهداء آن به بهترین مقاله یا کتاب در زمینه تاریخ و فرهنگ و ادب فارس.
|
بدیـن دو مصرع آخِر که ختم خواهم کرد
|
امید هـست به تحسین و گوش بر احسان
|
|
دو چیز حاصل عمر است؛ نام نیک و ثواب
|
وز این دو درگذری کُلُ مَن علیها فان
|
