مراسم بزرگداشت زنده یاد استاد صادق همایونی، پژوهشگر و نویسنده برجسته فارس در حالی برگزار شد که بغض، امان بسیاری از سخنرانان و شاعرانی که در «سوگ صادق» سوگسرودههایشان را قرائت میکردند، بریده بود. مراسم بزرگداشت استاد همایونی در چهلمین روز درگذشت این پژوهشگر فرهنگ عامه و تعزیهشناسی برجسته ایرانی با عنوان «سوگ صادق» در سازمان اسناد و کتابخانه ملی فارس برگزار شد. در ابتدای این مراسم ضمن رونمایی از مستند «حدیث عمر» با محوریت گذری بر زندگی و آثار استاد صادق همایونی،این مستند برای حاضران به نمایش درآمد.در این مستند، استاد صادق همایونی با تأکید بر این که آنچنان که باید حق هنر «تعزیه» را ادا نکردهایم، تصریح کرد: تعزیه تنها راهی است که میتواند هویت ایرانی و اسلامی را به بهترین نحو نشان دهد. در «فانوس خیال حدیث عمر صادق همایونی» که به کارگردانی قاسم علی فراست تولید شده است، استاد همایونی بیشتر به زوایای پنهان هنر آئینی تعزیه و همچنین فرازهایی از خاطرات زندگی شخصیاش میپردازد.پس از اکران این مستند، مدیر دانشنامهفارس و مرکز سعدیشناسی، نخستین سخنرانی بود که پشت تریبون رفت. کوروش کمالی سروستانی گفت: افسوس که چنگال مرگ چنان درازدست است که بی محابا سایه تنومند بزرگانی را ناپدید میکند که عمری در پناهشان خوش زیستهایم. این بار نیز در سکوتی تلخ، فرهنگی مردی از تبار مهر و دوستی را از دست دادهایم، او که صادقانه عمری را در پرتو دانشاندوزی و دانشگستری در این مرز و بوم به ودیعه نهاد و تا بلندای همت خویش در این عرصه کوشید و خوش درخشید. 
وی افزود: نگاه مهربان استاد همایونی حکایت از قلبی لبریز از محبت داشت که وجودش را گرم ساخته بود، آنچنانکه از پس طوفانهای بسیار زندگانی، همچنان صبور و استوار ایستاده بود و قلب تپندهاش در حریم باورهای انسان دوستانه، او را پویا ساخته بود.
کمالی سروستانی با بیان این که استاد، آزاداندیش، آزادمنش، دقیق، عمیق و مهربان بود و سرزمین خود را عمیقاً دوست داشت، خاطرنشان کرد: او انسان مستعدی بود که در عرصههای حقوق، ادبیات و پژوهش خوش درخشید و خدمتگزار فرهنگ و جامعه خود شد. برگ برگ آثارش را که ورق میزنی، از این حکایت غریب با تو سخن میگوید. بسیار کوشید و بر آن بود تا به قدر همتش بر فرهنگ و ادب این سرزمین برگی بیفزاید.
رئیس دانشنامه فارس گفت: گرچه استاد همایونی در هرم عصر گاهی پایان بهار، برای ادامه زندگی، مرگ را برگزید اما دیری با آموزههای کلامش در سطر سطر نگاشتههایش مؤانست جستهایم، از دشت سرخ کربلا تا تعزیه قاسم، از واگویههای تنهایی محلسرایان تا لالایی سحرانگیز مادران، در اشعارش گام به گام با وی ره سپرده بودیم و سفرنامهها و داستانهایش را شنیده بودیم و فرهنگ سرزمین مادریاش را در کتاب «سروستان» ماندگار دیده بودیم.
کمالی سروستانی با بیان این که جامعه فرهنگی امروز ما در فقدان بزرگمردی است که نام نیکش در عرصههای علم و دانش و به ویژه تعزیه و فرهنگ مردم بس نامور و خوشآوازه است، گفت: یاران یکشنبهاش در اندوهش مویه میکنند و خاطرات ۲۳سال بنیانگذاری و راهبری این انجمن ادبی، فرهنگی و هنری را به یاد میآورند و میثاق میبندند تا به آرزوی تداوم این پویه فرهنگی جامه عمل پوشانند.
سخنران بعدی عبا
س کشتکاران نویسنده و پژوهشگر شیرازی بود که به سختی سخن میگفت اما کلامی شیوا و دلنشین داشت. وی گفت: قرار نبود در چهلمین روز عزیز از دست رفتهام صادق سخن بگویم ولی وظیفه دیدم و بر حسب عادتی که دارم دست به دیوان حافظ بردم و هم اکنون اینجا هستم و از کسی میخواهم سخن بگویم که ۶۰ سال بود او را میشناختم.
وی ادامه داد: همه نشانیهای فرهنگ ایران و همه علامتهای مسلمانی و آزادگی در کلام و در رفتار صادق همایونی به وضوح دیده میشد و او پیوندی با سرور آزادگان داشت.
احمد محیط طباطبایی عضو شورای بینالمللی موزهها (ایکوم) سخنرانی بعدی بود.
این پژوهشگر فرهنگ ایران گفت: بخش موزهای هر کشور فقط به اشیا اطلاق نمیشود بلکه انسانهایی نیز میتوانند به مرحلهای برسند که آثارشان تنها تعلق به خود، خانواده و قبیلهشان نداشته باشد و با گذشتن از مرزهای بینالمللی در مرتبه موزه قرار بگیرند. وی با بیان این که استاد صادق همایونی در این مرتبه قرار میگرفت، تأکید کرد: نقش آثار و پژوهشهای زنده یاد همایونی در ثبت جهانی تعزیه در فهرست میراث معنوی جهان بیبدیل و انکارناپذیر بود و به همین دلیل از این چهره برجسته فرهنگی در جشنواره بینالمللی نمایشهای آئینی که در شهریورماه برگزار میشود، تجلیل خواهد شد.
محیط طباطبایی با تأکید بر این که نام «همایونی» تا همیشه در تالار مشاهیر ایران و جهان میدرخشد، خاطرنشان کرد: در عین ناراحتی از فقدان این بزرگمرد، کلاه از سر برمیگیریم و به خود میبالیم که اندکی از عمر را در کتار او زیستهایم.
در ادامه، یدا… طارمی شاعر پیشکوست شیرازی به قرائت سوگ سرودهای در فراق استاد همایونی پرداخت. در این شعر آمده است:
ستاره دگری از آسمان شعر و ادب/ افول کرد و به ماتم نشاند یاران را/ که بود او که وجودش چراغ روشن بود/ و حال نیست که روشن کند شبستان را/ چو نام نیک خودش آن عزیز «صادق» بود/ همین خصیصه زیبا بس است ایشان را…
پس از یدا… طارمی، ابوالقاسم فقیری از دوستی ۵۰سالهاش با استاد همایونی گفت. این فارسشناس با بیان این که آشناییاش با زنده یاد همایونی از مجله فردوسی آغاز شده است، گفت: درد مشترک من و «صادق» دلبستگی به فارس و فرهنگ مردم این ولایت بود و همین انگیزهای برای نزدیکی ما شد.
فقیری با تأکید بر این که بیشترین پژوهشها در زمینه فرهنگ عام در فارس انجام شده است، گفت: بیش از ۴۰فارسپژوه از برادران بهروزی، ابوالقاسم انجویشیرازی، محمد بهمن بیگی، استاد همایونی و… گرفته تا دکتر عبدالرحیم ثابت، حسین آزاده، دکتر حسامپور و… در این میان حضور و نقش پررنگی داشتند. نویسنده کتاب «باورهای سرزمین مادریام» افزود: کار همایونی در فرهنگ عام بسیار گسترده و بزرگ بود اما عمده فعالیت او به شناخته و معرفی هنر آئینی و سنتی تعزیه استوار است که مورد توجه مستشرقین نیز قرار دارد.
فقیری با تأکید بر این که همایونی فرهنگ مردم را گرامی میداشت، خاطرنشان کرد: زنده یاد همایونی عمرش را در راه روشن نگه داشتن شمع فرهنگ عامه فارس گذاشت و آثاری ستودنی از خود برجای گذاشت.
این پژوهشگر شیرازی در پایان پس از اشاره به آثار استاد در زمینه جمعآوری ترانههای محلی فارس و ایران با صدایی لرزان گفت: مرگ «صادق» بسیار تلخ بود اما من همواره و حتی در این جلسه، حضور استاد را حس می کنم و گویی آرام و با وقار مثل همیشه نشسته و به ما چشم دارد که در دل ما خوش نشستهای، فراموشت نمیکنیم.»
منصور اوجی شاعر دیگری بود که دو رباعی در وصف و فراق استاد خواند. این شاعر البته قبل از قرائت اشعارش از نبودن مکانی برای دفن هنرمندان شیرازی در کتار هم گلایه و تصریح کرد: پایتخت فرهنگی بودن به در و دیوار نیست و شیراز یک گُله جا برای دفن اهالی فرهنگ و هنرمندانش در کتار هم ندارد، این در حالی است که همدان، اصفهان، تبریز و … که این نام را هم یدک نمیکشند در آرامستان خود قطعه هنرمندان را ایجاد کردهاند.
وی افزود: امیدوارم یک گُله جا حتی در آن سوی خاکها برای اهالی شعر و ادب و هنر شیراز در نظر بگیرند تا دوستان قدیمی از هم جدا نشوند!
وی قبل از قرائت اشعارش به مرگ بزرگان فرهنگ فارس اشاره و خاطر نشان کرد: امیدوارم دیگر در مرگ کسی شعر نخوانم.
از دم دل ما در غم یاری دگر است/ در ماتم و سوگ نامداری دگر است/ جز آنکه به داغ ما بیفزایی داغ/ ای مرگ تو را چه کسب و کاری دگر است.
در ادامه این مراسم که امیر همایون یزدانپور اجرای آن را بر عهده داشت، مهندس قائمی و دکتر جعفر مؤید شیرازی به بیان خاطراتی از دوران آشنایی خود با زنده یاد همایونی سروستانی پرداختند.
سخنان امیرحسین همایونی فرزند استاد پایان بخش سخنرانیهای این مراسم بود.
در پایان نیز بخشهایی از هنر آئینی تعزیه توسط هنرمندان گروه فهندژ سعدی شیراز اجرا و کتاب «صادق همایونی، زندگی و آثار» از مجموعه آثار تاریخ شفاهی فرهنگ ایران و فارس به کوشش عبدالرحمن مجاهد نقی و با مقدمه کوروش کمالی سروستانی رونمایی شد.
